การที่ต้องมีความสามารถนี้เนื่องจาก เพื่อให้ซอฟต์แวร์สามารถปรับเปลี่ยนไปตามเหตุการณ์ หรือค่าบางอย่างที่เกิดขึ้นในโปรแกรมในขณะ run-time ได้ในภายหลังโดยที่ไม่ต้องไปแก้ไขที่ source code ต้นฉบับ ซึ่งอาจทำโดยบุคคลที่ไม่ใช่ผู้พัฒนาโปรแกรมนั้นๆ ทำให้โปรแกรมมีความยืดหยุ่นสูง สามารถเปลี่ยนแปลงในภายหลังได้ง่าย

โปรโตคอล DHCP เองนั้นมีความยืดหยุ่นสูง สามารถใส่ค่า option ไว้ได้หลายค่า การจะเขียนโปรแกรมเพื่อประมวลผล option ต่างๆที่ใส่มาใน โปรโตคอล DHCP จึงไม่ใช่เรื่องง่าย เนื่องจากบางครั้งเราไม่รู้ว่า option ที่ใส่มานั้นต้องการจะทำอะไรกับมัน ใน DHCP client หลายๆตัว จึงได้ออกแบบให้นักพัฒนา หรือ ผู้ดูแลระบบ สามารถเขียน script ง่ายๆในการประมวลผล DHCP option เหล่านั้นได้โดยไม่ต้องแก้ไข source code หลักของโปรแกรม และ script เหล่านั้นเป็นสิ่งที่ผู้ดูแลระบบคุ้นเคยอยู่แล้ว เช่น shell script เป็นต้น

udhcp เป็น dhcp client ที่นิยมใช้ใน embedded system เนื่องจากมีขนาดเล็ก ประมาณ 19KB เราจึงเห็น udhcp ถูกใส่ไว้ใน busybox ซึ่งเป็น UNIX utility suite ที่มักใช้ใน embedded system

DHCP protocol นอกจากจะช่วยแจก IP address ให้แก่ client ได้แล้ว ยังสามารถ ส่งค่าต่างๆไปให้ client ได้ ยกตัวอย่างเช่น DNS server ip address และ gateway address เป็นต้น

dhcp client ส่วนมาก จะรับค่ามาตรฐานเหล่านี้มาแล้วทำการเซ็ทให้กับ client อัตโนมัติ แต่ค่าบางค่า อย่างเช่น hostname dhcp client จะไม่ทำอะไรให้ เนื่องจากไม่ใช่เรื่องปกติที่ client จะรับค่า hostname มาจาก dhcp server

การส่งค่า hostname จะใช้ dhcp option 12 หรือ 0x0c เมื่อใช้ wireshark จับ dhcp protocol ดู จะมีลักษณะดังภาพด้านล่าง

สำหรับ udhcp แล้วจะรับค่า option มาแล้วเซ็ทไว้ใน UNIX environment variable แต่ถ้าหากเราต้องการเซ็ทค่า hostname ให้กับ Linux client ก็สามารถทำได้ โดยทำการแก้ไข udhcp client script ซึ่งจะเป็นส่วนที่ทำการ เซ็ทค่าต่างๆใน Linux ให้ udhcp client อีกต่อนึง script นี้มักจะอยู่ที่ path /usr/share/udhcpc/default.script

ในส่วนของ dhcp server ถ้าเราต้องการ ตั้งชื่อ Linux client ของเราว่า Rigel ใน dhcp server configuration file ต้องใส่ค่า option host-name “Rigel”; เข้าไปใน configuration ไฟล์ดังนี้

/etc/dhcp3/dhcpd.conf

host fairway {
    hardware ethernet 00:26:82:A7:C2:1A;
    fixed-address 192.168.1.11;
    option host-name "Rigel";
    netmask 255.255.255.0;
    option routers  192.168.1.1;
}

ในไฟล์ /usr/share/udhcpc/default.script เพิ่ม shell script ในการเซ็ท hostname เข้าไปในส่วน renew และ bound ดังนี้

if [ -n "$hostname" ] ; then
   echo -n > $HOSTNAME_CONF
   echo $hostname > $HOSTNAME_CONF
   hostname -F $HOSTNAME_CONF
fi

/usr/share/udhcpc/default.script (บรรทัด 37-41)

#!/bin/sh

# udhcpc script edited by Tim Riker <Tim@Rikers.org>

[ -z "$1" ] && echo "Error: should be called from udhcpc" && exit 1

RESOLV_CONF="/etc/resolv.conf"
HOSTNAME_CONF="/etc/hostname"
[ -n "$broadcast" ] && BROADCAST="broadcast $broadcast"
[ -n "$subnet" ] && NETMASK="netmask $subnet" 

case "$1" in
        deconfig)
                /sbin/ifconfig $interface 0.0.0.0
                ;;

        renew|bound)
                /sbin/ifconfig $interface $ip $BROADCAST $NETMASK

                if [ -n "$router" ] ; then
                        echo "deleting routers"
                        while route del default gw 0.0.0.0 dev $interface ; do
                                :
                        done

                        for i in $router ; do
                                route add default gw $i dev $interface
                        done
                fi

                echo -n > $RESOLV_CONF
                [ -n "$domain" ] && echo search $domain >> $RESOLV_CONF
                for i in $dns ; do
                        echo adding dns $i
                        echo nameserver $i >> $RESOLV_CONF
                done
                if [ -n "$hostname" ] ; then
                        echo -n > $HOSTNAME_CONF
                        echo $hostname > $HOSTNAME_CONF
                        hostname -F $HOSTNAME_CONF
                fi
                ;;
esac

exit 0

เมื่อทำการ run udhcpc อีกครั้งจะได้ผลดังนี้

# udhcpc
udhcpc (v1.17.1) started
Sending discover...
Sending select for 192.168.1.11...
Lease of 192.168.1.11 obtained, lease time 600
deleting routers
adding dns 192.168.1.1
adding dns 192.168.1.2
# hostname
Rigel

ค่า option ที่ udhcpc ทำการเซ็ทให้ใน UNIX environment variable มีดังนี้

$HOME          - The set $HOME env or "/"
$PATH            - the set $PATH env or "/bin:/usr/bin:/sbin:/usr/sbin"
$1                  - What action the script should perform
interface         - The interface this was obtained on
ip                   - The obtained IP
mask             - The number of bits in the netmask (ie: 24)
siaddr            - The bootp next server option
sname           - The bootp server name option
boot_file         - The bootp boot file option
subnet           - The assigend subnet mask
timezone       - Offset in seconds from UTC
router            - A list of routers
timesvr          - A list of time servers
namesvr        - A list of IEN 116 name servers
dns               - A list of DNS server
logsvr            - A list of MIT-LCS UDP log servers
cookiesvr       - A list of RFC 865 cookie servers
lprsvr             - A list of LPR servers
hostname      - The assigned hostname
bootsize        - The length in 512 octect blocks of the bootfile
domain          - The domain name of the network
swapsvr         - The IP address of the client's swap server
rootpath        - The path name of the client's root disk
ipttl              - The TTL to use for this network
mtu              - The MTU to use for this network
broadcast     - The broadcast address for this network
ntpsrv           - A list of NTP servers
wins             - A list of WINS servers
lease            - The lease time, in seconds
dhcptype      - DHCP message type (safely ignored)
serverid        - The IP of the server
message      - Reason for a DHCPNAK
tftp               - The TFTP server name
bootfile         - The bootfile name

สามารถศึกษาเพิ่มเติมได้จาก README.udhcpc

ลองมาดูตัวอย่างกันดีกว่า

มี function หนึ่ง return ค่า string  หรือถ้าเรียกให้ถูกคือ  address ของหน่วยความจำที่เก็บ string แต่ค่าที่ได้มันกลายเป็นภาษาขยะ ยกตัวอย่างง่ายๆจาก code ด้านล่าง ซึ่งจะ print ตัวอักษร A สิบตัวอักษร

#include <stdio.h>
#include <string.h>
#include <stdlib.h>

char *
get_var()
{
    char x[11];

    memset(x,65 /*A*/,10);
    x[10] = '\0';

    printf("get_var()\n");
    printf("%s\n", x);

    return x;
}

int
main()
{
    char * y;

    y = get_var();

    printf("%s\n", y);

    return 0;
}

หลังจาก compile และ run ได้ค่าแบบนี้

$ gcc x.c -o x
$ ./x
get_var()
AAAAAAAAAA
��Y��do

เมื่อ print ตัวแปร x ใน function get_var() ออกมา มันก็ออกมาอย่างที่ควรจะเป็น แต่พอ ค่าของตัวแปร y ที่อยู่ใน main() ซึ่งรับมาจาก get_var() อีกทีมันดันออกมาเป็นขยะ

คราวนี้ลองมาดูของที่ถูกดูบ้าง

#include <stdio.h>
#include <string.h>
#include <stdlib.h>

char *
get_var()
{
    char * x;
    x = (char *) malloc(11);

    memset(x,65 /*A*/,10);
    x[10] = '\0';

    printf("get_var()\n");
    printf("%s\n", x);

    return x;
}

int
main()
{
    char * y;

    y = get_var();

    printf("%s\n", y);

    free(y);

    return 0;
}

$ gcc x.c -o x
$ ./x
get_var()
AAAAAAAAAA
AAAAAAAAAA

คราวนี้ค่าที่ได้ออกมาถูกต้อง

ในตัวอย่างแรกเวลา compile จะมี warning แบบนี้
x.c:19: warning: function returns address of local variable

ซึ่งถ้าเราไม่ทันสังเกตุ หรือไม่สนใจว่ามันคืออะไร มันก็จะเกิดปัญหาแบบที่ผมเป็น

อธิบายง่ายๆว่า การประกาศตัวแปร char x[11]; ในตัวอย่างแรกนั้น address ของ x จะถูกเก็บอยู่ใน stack ของ get_var() ซึ่งไม่สามารถอ้างถึงได้จาก function อื่น พอ function get_var() return ค่าข้อมูลใน stack ของ get_var() ก็หายหมด ทำให้ค่า address ของหน่วนคว่มจำที่ใน function main() รับมาไม่มีอยู่จริง pointer ก็ไปชี้อะไรมั่วซั่ว เวลา print ออกมาดูทำให้ได้ขยะมาอย่างที่เห็น

วิธีแก้ก็ง่ายๆคือ ใช้ตัวแปรที่เก็บใน Heap

char * x;
x = (char *) malloc(11);

เมื่อ get_var() return address ของหน่วยความจำออกมา function อื่นก็ยังสามารถอ้างถึงได้ แต่เมื่อใช้เสร็จต้องคืน memory โดยใช้คำสั่ง free() ด้วย

ไม่ต้องเกริ่นอะไรกันมาก ในที่สุดผมเลือก Macbook Pro 13″ Mid 2010 หลังจากลาออกจากบริษัทเก่าได้ไม่นานด้วยตรรกะส่วนตัวบางอย่าง ก่อนจะตัดสินใจก็อ่าน review laptop ของหลายสำนัก

จะว่าไปแล้วตรรกะของผมเรียบง่าย ไม่ต้องคิดซับซ้อนสิบตลบ ก็มีประมาณนี้

1. เพิ่งย้ายงาน ไม่มีคอมพิวเตอร์ ใช้ ต้องรีบหา laptop มาใช้
2. Macbook Pro เพิ่งออกรุ่นไหม ทำให้รุ่นต่ำสุดของ Macbook Pro คือรุ่น 13″ มีราคาต่ำลงถึงแม้ว่า CPU จะเป็นแค่ core2 ก็ตาม แต่ก็ยังเร็วมากพอ และ RAM ที่ติดมาคือ 4GB ตามที่ต้องการ
3. ราคาของ Macbook Pro 13″ ลดลงมาจนซื้อไหว พอใจที่จะซื้อเนื่องจาก ความคาดหวังในเรื่อง usability และ build quality
4. laptop ที่จะซื้อไม่จำเป็นต้องถูกที่สุด ไม่ต้อง optimum ในแง่ performance
5. ทำงานได้ ซึ่งหมายถึงเขียนโปรแกรม
6. เล่นได้ ผมชอบถ่ายรูป แต่งรูปบ่างเป็นบางครั้ง
7. ทนทาน แบตอึด

สิ่งที่ประทับใจใน Macbook Pro 13″ มีหลายอย่าง อย่างแรกคือ

• แบตอึดทนนานมาก จากคำคุยของ Apple บอกว่าอยู่ที่สิบชั่วโมง แต่ผมใช้จริงๆไม่ถึงหรอก เพราะใช้ Wifi ด้วย แต่ก็เยอะพอที่จะเอาไปนั่งทำงานที่ร้านกาแฟโดยไม่ต้องเอา Adapter ไปด้วย
• trackpad ใช้งานได้แบบหวังผลได้ hot-key ใน OSX รวมกับ Multi-touch ของ trackpad ทำให้ผมไม่ต้องใช้ mouse ซึ่งความรู้สึกนี้ไม่เคยเกิดขึ้นจากการใช้ laptop ที่เคยใช้มาที่มี trackpad เอาไว้ขัดตาทับยามไม่มี mouse แต่ถ้ามี mouse ก็ไม่อยากใช้ trackpad เพราะมันตอบสนองได้ไม่ดี
• จอคมชัดมาก อันนี้ต่างจากของที่เคยใช้มาอย่างเห็นได้ชัด
• กล้องที่ติดมามีความคมชัดสูงกว่าที่คาดหวังจากกล้องติดกับ Laptop ไว้มาก
• user interface (UI) ของ OSX ใช้ง่าย และใช้แล้วทำให้การใช้ คอมพิวเตอร์สนุกมากขึ้น
• software ที่แถมมาสามารถใช้งานได้จริงในชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะโปรแกรม preview ที่สามารถอ่าน และ edit PDF ไฟล์ได้ในตัว ทำให้ผมเชื่อแล้วว่ายุคของ eBook มาถึงแล้ว ที่มีคนบอกว่าไม่เคยลงโปรแกรมเพิ่มเลย ใช้เฉพาะโปรแกรมที่ Apple แถมมา อันนี้ผมเชื่อนะว่าไม่ใช่ราคาคุย
• มีโปรแกรม dictionary แถมมาให้ใช้ฟรี แต่ต้องไปหา version ไทย-อังกฤษ มาลงเอง
• มีโปรแกรม backup อย่าง Time Machine ที่สามารถถอยไปในช่วงเวลาที่ต้องการได้

ทีนี้มาถึงข้อเสีย

• ราคาแพงกว่า laptop ระดับเดียวกัน spec เดียวกัน แต่เมื่อเทียบกับ ราคา software ที่แถมมา OSX และ build quality ทำให้ข้อเสียนี้พอยอมรับได้
• อุปกรณ์ต่อพ่วงมีราคาแพง
• ที่ได้ยินมาคือเรื่องศูนย์บริการ อันนี้ยังไม่เจอกับตัว อาจจะคล้ายๆศูนย์ของ Nikon ที่มีแต่คนบ่น กับ Canon ที่มีแต่คนชมมั้ง

ทิ้งท้ายไว้ว่า ปัญหาในโลกนี้ไม่ได้มีคำตอบเดียว เลือกสิ่งที่เหมาะกับตัวเอง ผมคิดว่าการมาทะเลาะว่า Mac กับ PC อะไรดีกว่ากันเป็นเรื่องไร้สาระมาก หาข้อมูลให้มากพอ ซื้อหนังสือมาอ่าน ไปลองด้วยตัวเอง แล้วค่อยตัดสินใจ เงินคุณ คุณเลือกเอง

ดู video แนะนำ Teambox ได้ที่นี่

No need to type your search anymore. Just take a picture.

เป็น กิมมิค (Gimmick) ที่ google ใช้สำหรับบริการ picture search คือเราสามารถใช้รูปภาพในการ search แทนที่จะ พิมพ์ keyword ลงไปในช่อง input text box นั่นเอง

ส่วนคำอธิบายการใช้ดูการ video ด้านล่างจะเห็นภาพได้ชัดเจนกว่า

สนใจทดลองได้ที่ Google Goggles

support เฉพาะ smart phone ที่ใช้ระบบปฏิบัติการ Android 1.6 ขึ้นไป

ถ้าหากกล่าวถึง LAMP stack ใน data tier นิยมใช้ MySQL ซึ่งเป็น relational database ในการเก็บข้อมูล ถ้าหากพิจารณาถึงความต้องการในการเก็บข้อมูลของเราดีๆแล้ว อาจไม่จำเป็นต้องใช้ relational database ในการเก็บข้อมูลเสมอไป เนื่องจากเหตผลต่างๆดังนี้

• ไม่จำเป็นต้องใช้ relational database ในการเก็บข้อมูล
• การ ขยายระบบ (scale) relational database ทำได้ยาก และมีความซับซ้อนสูง
• การทำ normalization ใน relational database มักทำให้ performance แย่ลง
• ในหลายๆกรณี ใช้แค่ primary key look-up ก็เพียงพอต่อการ retrieve ข้อมูลแล้ว

จากปัญหาที่กล่าวมาข้างต้น ได้มีคนคิดค้น data store แบบใหม่ซึ่งมีความสามารถแก้ปัญหาดังที่ได้กล่าวมาแล้วได้ โดย data store แบบใหม่นี้มักมีลักษณะดังนี้

1. ข้อมูลจะมีลักษณะ de-normalized ไม่มี schema และมักเป็นการเก็บข้อมูลทั้งก้อน (document storage)
2. การเก็บข้อมูลจะมีลักษณะเป็นคู่ของ key/value โดยสามารถดึงข้อมูลกลับมาได้โดยหาจาก key
3. สามารถขยายระบบตามแนวขนานได้ (horizontal scaling) ซึ่งถ้าระบบทำงานไม่ทันก็สามารถเพิ่ม node เข้าไป ไม่ต้องเปลี่ยน node ใหม่ที่เร็วกว่าเดิม ซึ่งวิธีนี้จะลด down-time และความซับซ้อนในการ deploy ระบบ
4. สนับสนุนการทำ replication ซึ่งทำให้แน่ใจว่าข้อมูลจะไม่หายเมื่อมี node ใด node หนึ่งพัง
5. มี API ในการเข้าถึงข้อมูลที่ง่ายไม่ซับซ้อน เช่น HTTP และ REST เป็นต้น
6. สนับสนุน MapReduce style programming
7. มีลักษณะเป็น Eventually Consistent

ถ้าหากข้อมูลที่ต้องการเก็บมีลักษณะเป็นอย่างในข้อ 1 และ 2 เราสามารถที่จะตัดสินในไม่ใช้ relational database ในการเก็บข้อมูลได้ เราอาจเรียกการเก็บข้อมูลที่มีลักษณะเป็น distributed schema-free แบบนี้ว่า NoSQL ได้

อ้างอิงจาก: NoSQL: Distributed and Scalable Non-Relational Database Systems

ข้อมูลเพิ่มเติม :

• How FriendFeed uses MySQL to store schema-less data

สิ่งที่ผมชอบใน Gentoo คือความตรงไปตรงมา และไม่ลงอะไรเกินจำเป็น ซึ่งเป็นสาเหตุของปัญหาความปลอดภัยในระบบส่วนใหญ่ ความปลอดภัยในระบบปฏิบัติการ หลายๆคนคิดว่า พอมี Firewall แล้วจะปลอดภัย แต่จริงๆแล้ว firewall แค่ช่วยป้องกันในระดับหนึ่งเท่านั้น เหมือนประเทศที่มีขุนศึกชั้นดี แต่การบริหารภายในประเทศเน่าเฟะ ไม่นานข้าศึกก็เจาะเมืองก็แตกจนได้

ปัญหาความปลอดภัยหนึ่งที่พบ ในระบบปฏิบัติการคือ การที่ไม่เคย update software เลย เช่นลง web server ตัวไหน อีกห้าปีก็ใช้ตัวเดิม จึงไม่แปลกที่จะเห็น server ตัวนั้นโดนเจาะระบบอยู่เรื่อยๆ พอโดนเจาะทีก็ update ทีนึง ดังนั้นเรื่องความปลอดภัยจึงเกี่ยวกับการบริหารจัดการ ไม่ใช่เรื่องของเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว ซึ่งในบทความนี้จะพูดถึง เครื่องมือตัวหนึ่งที่จะคอยตรวจสอบว่า ซอฟต์แวร์ตัวไหนในระบบปฏิบัติการมี ความเสี่ยงเรื่องความปลอดภัย

Gentoo หรือ Linux distribution อื่นๆจะมีสิ่งที่เรียกว่า Security Advisories ซึ่งต้องเข้าไปดูที่หน้าเว็บของ Distribution นั้นๆเอาเอง ซึ่งของ Gentoo Linux สามารถเข้าไปดูได้ที่ http://www.gentoo.org/security/en/glsa/ Gentoo มีเครื่องมือตัวหนึ่งที่คอยตรวจสอบได้ว่า ซอฟต์แวร์ตัวไหนที่มีความเสี่ยง โดยเครื่องมือตัวนี้เรียกว่า glsa-check GLSA เป็นตัวย่อของ Gentoo Linux Security Advisories อยู่ในชุดเครื่องมือที่ชื่อ gentoolkit

วิธีการติดตั้งก็ใช้คำสั่ง emerge gentoolkit

ก่อนจะทำการตรวจสอบ ให้ sync portage ของเรากับ gentoo repository ด้วยคำสั่ง emerge –sync

ลองใช้คำสั่ง

# glsa-check -l
[A] means this GLSA was already applied,
[U] means the system is not affected and
[N] indicates that the system might be affected.
…

200907-16 [N] Python: Integer overflows ( dev-lang/python )
200908-01 [U] OpenSC: Multiple vulnerabilities ( dev-libs/opensc )
200908-02 [U] BIND: Denial of Service ( net-dns/bind )
200909-10 [U] LMBench: Insecure temporary file usage ( app-benchmarks/lmbench )
200909-11 [N] GCC-XML: Insecure temporary file usage ( dev-cpp/gccxml )
…

รายการของซอฟต์แวร์ตามบรรทัดที่มีเครื่องหมาย [A] และ [U] แสดงว่าไม่ได้รับผลกระทบในเรื่องข้อบกพร่องด้านความปลอดภัย ซึ่งเราไม่ต้องสนใจ แต่ถ้าขึ้นด้วย [N] เราจำเป็นต้อง upgrade software ตัวนั้นๆตามคำแนะนำของ GLSA เพื่อลดความเสี่ยงจากการถูกเจาะระบบเนื่องจากการซอฟต์แวร์ที่มีปัญหาตัวนั้นๆ

เราสามารถใช้คำสั่ง glsa-check -t all เพื่อตรวจดูว่า software package ในระบบของเราได้รับผลกรพทบในเรื่องของความปลอดภัยหรือไม่

# glsa-check -t all
This system is affected by the following GLSAs:
200807-16
200909-11
200907-16

โดยคำสั่งนี้จะรายงานหมายเลขของ GLSA ซึ่งเราสามารถตามไปดูรายละเอียดได้จากเว็บ http://www.gentoo.org/security/en/glsa

เราสามารถ list software package ที่จะต้องถูก upgrade โดยใช้คำสั่ง glsa-check -p $(glsa-check -t all)

# glsa-check -p $(glsa-check -t all)
This system is affected by the following GLSAs:
Checking GLSA 200807-16
The following updates will be performed for this GLSA:
dev-lang/python-2.4.6 (2.4.4-r13)

Checking GLSA 200909-11
The following updates will be performed for this GLSA:
dev-cpp/gccxml-0.9.0_pre20090516-r1 (0.6.0-r1)

Checking GLSA 200907-16
The following updates will be performed for this GLSA:
dev-lang/python-2.4.6 (2.4.4-r13)

และถ้าต้องการ upgrade ซอฟต์แวร์ที่มีปัญหาก็สามารถทำได้โดนใช้คำสั่ง glsa-check -f $(glsa-check -t all)

# glsa-check -f $(glsa-check -t all)
This system is affected by the following GLSAs:
fixing 200807-16
>>> merging dev-lang/python-2.4.6
Calculating dependencies \ * Digest verification failed:
* /usr/portage/perl-core/digest-base/digest-base-1.16.ebuild
…

ลองเช็คดูอีกครั้งว่าระบบยังคงมีปัญหาหรือไม่
# glsa-check -t all
This system is not affected by any of the listed GLSAs

เท่านี้ก็สบายใจได้ในระดับหนึ่งว่าระบบของเราไม่ได้กำลังใช้ซอฟต์แวร์ที่มีปัญหาด้านความปลอดภัยอยู่

มนุษย์มีความสามารถในแต่ละด้านไม่เท่ากัน ความสนใจไม่เหมือนกัน เมื่อเราอยากรู้ เราจึงศึกษา เมื่อไม่อยากรู้ เราก็จะไม่ศึกษา ยกเว้นว่าโดนบังคับ เช่นจากสังคม จากการสอบ เป็นต้น ดังนั้นระบบการศึกษาที่ดีน่าจะเริ่มที่การกระตุ้นให้คนอยากรู้มากกว่าการพยายามยัดเยียดสิ่งที่ใครก็ตามคิดว่าเราควรจะรู้ให้เรา

มี ฺblog ในลานปัญญาเรื่อง ความรู้ใด จำเป็นต่อการดำรงอยู่ของมนุษยชาติ ลองเลือกคนมาสิบคนจะมีกี่คนที่ตอบเรื่องนี้ได้ เช่นตัวผมเองวันไหนไม่มีไฟฟ้าใช้รับรองได้ว่า เอาตัวไม่รอด

อ่านดูคร่าวๆนึกเสียดายที่เราน่าจะเรียนแบบนี้ตั้งแต่เด็ก มีหลายเรื่องที่เสียเวลา คิดแล้วน่าเสียดาย มีน้องคนนึงให้ลูกเข้าเรียนในโรงเรียนที่สอนตามแนวการศึกษาวอลดอร์ฟ น่าสนใจมากไว้จะมาเล่าให้ฟังอีกว่าลูกเค้ามีพัฒนาการยังไง

คอร์สนี้น่าเรียน http://parentschool.wordpress.com/2009/03/14/waldorf_seminar/

การศึกษาวอลดอร์ฟ(Waldorf Education)

โดย : ผศ. ดร.บุษบง ตันติวงศ์ คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ความเป็นมา

รูดอล์ฟ สไตเนอร์ (1861 -1925) นักปราชญ์ผู้ก่อตั้งการศึกษา วอลดอร์ฟ เกิดเมื่อปี ค.ศ.1861 ในฮังการี การศึกษา ของเขาในช่วงต้นคือวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์ ผลงานเขียนในระยะแรกเกี่ยวกับปรัชญาของคานต์ (Kant ) ต่อมาเขาได้ศึกษาวิชาวิทยาศาสตร์ ธรรมชาติ ปรัชญา และวรรณคดีและศึกษางานของเกอเธต์อย่างลึกซึ้งจนสามารถเป็นบรรณาธิการงานเขียนทางวิทยาศาสตร์ของเกอเธต์และซิลเลอร์ นักปรัชญาชาวเยอรมันที่มีชื่อเสียง รูดอล์ฟ สไตเนอร์พัฒนาปรัชญาของเขาต่อมาอีกด้วยการทำวิทยานิพนธ์ปริญญาเอกเรื่องทฤษฎีว่าด้วยความรู้ อันเป็นผลงานชิ้นสำคัญในชีวิตโดยได้รับการตีพิมพ์ในชื่อ The Philosphy of Freedom ” ปรัชญาแห่งความเป็นอิสระและหลุดพ้น ” งานของเขาตั้งแต่นั้นจนถึงวาระสุดท้ายของชีวิตคือการศึกษาเรื่องธรรมชาติของมนุษย์และการแสวงหาความจริงของมนุษย์ปรัชญา (Anthroposophy) ซึ่งเขาพัฒนาขึ้นถือเป็นศาสตร์แห่งจิตวิญญาน( Spiritual Science)ที่ก้าวพ้นความจำกัดของการแสวงหาความจริงเฉพาะจากการรับรู้ที่เป็นรูปธรรมตามปรัชญาของคานต์ไปสู่การแสวงหาความจริงจากการรับรู้ของทั้งกายและจิตทั้งที่เป็นรูปธรรมและนามธรรม ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ที่มิได้แยกจากอารมณ์ความรู้สึกแต่อยู่คู่กันอย่างกลมกลืนจะนำมนุษย์ไปสู่ความเป็นหนึ่งเดียวกับสรรพสิ่งนั่นคืออิสระและการหลุดพ้น มนุษย์ปรัชญานี้เป็นพื้นฐานการศึกษาของวอลดอร์ฟ

โรงเรียนของวอลดอร์ฟแห่งแรกตั้งขึ้นในช่วงเวลาแห่งความลำบากของชาวเยอรมัน หลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ชาวเยอรมัน แสวงหาวิธีการเปลี่ยนแปลงสังคมที่โหดร้ายทารุณต่อมนุษยชาติให้สิ้นไป เอมิล มอลต์ ผู้อำนวยการโรงงานยาสูบ วอลดอร์ฟแอสโทเรียที่สตุทการ์ท เป็นนักอุตสาหกรรมที่ต้องการเปลี่ยนทิศทางของสังคมเสียใหม่ในค.ศ.1919เขาได้เชิญสไตเนอร์ไปบรรยายแนวคิดของเขาให้คนงานในโรงงานฟังและได้รับการร้องขอจากทางโรงงานให้เปิดโรงเรียนตามปรัชญาของเขาให้แก่บุตรหลานของคนงานรวมทั้งเปิดหลักสูตรการศึกษาผู้ใหญ่ด้วย

การศึกษาวอลดอร์ฟเป็นส่วนหนึ่งของการเคลื่อนไหวตามมนุษย์ปรัชญา (Anthroposophyเพื่อฟื้นฟูวัฒนธรรมให้สามารถพัฒนามนุษย์ให้ได้ถึงส่วนลึกที่สุดของจิตใจ การเคลื่อนตามปรัชญานี้ก่อให้เกิดการพัฒนาในศาสตร์สาขาต่างๆที่เกี่ยวกับชีวิตมนุษย์เพื่อนำไปใช้ในโรงเรียน ชุมชนและสังคม ศาสตร์เหล่านั้นได้แก่ การแพทย์ เภสัชกรรม สถาปัตยกรรมเกษตรกรรม การธนาคารชุมชน วิทยาศาสตร์ธรรมชาติแบบเกอเธต์ การละคร ดนตรีและศิลปะ ศิลปะการเคลื่อนไหวแบบยูริธมี การศึกษา การศึกษพิเศษ ศิลปบำบัด จิตวิทยาการแนะแนวแบบร่วมมือ

ตลอดเวลา 80 ปี ที่ผ่านมานับตั้งแต่มีการก่อตั้งโรงเรียนวอลดอร์ฟแห่งแรกขึ้น การศึกษาของวอลดอร์ฟ ได้แพร่หลายไปทั่วโลกปัจจุบันมีโรงเรียนอนุบาลตามแนวนี้ 087 โรง โรงเรียนประถมศึกษาและมัธยมศึกษา 640 โรง ศูนย์บำบัดกว่า 300 แห่ง และสถาบันฝึกหัดครูกว่า 50 แห่ง ใน 56 ประเทศทั่วโลก

เป้าหมาย

เป้าหมายของการศึกษาวอลดอร์ฟคือช่วยให้มนุษย์บรรลุศักยภาพสูงสุดที่ตนมีและสามารถกำหนดความมุ่งหมายและ แนวทางแก่ชีวิตของตนได้อย่างอิสระตามกำลังความสามารถของตนแต่มนุษย์จะบรรลุศักยภาพสูงสุดของตนไม่ได้ถ้าเขายังไม่มีโอกาสได้สัมผัสหรือค้นพบส่วนต่างๆหลายส่วนในตนเองด้วยเหตุนี้การศึกษาวอลดอร์ฟจึงเน้นการศึกษาเรื่องมนุษย์และความเชื่อมโยงของมนุษย์กับโลกและจักรวาล การเชื่อมโยงทุกเรื่องกับมนุษย์ไม่ใช่เพื่อให้มนุษย์ยึดตนเอง (อัตตา)แต่เป็นการสอนให้มนุษย์รู้จักจุดยืนที่สมดุลของตนในโลกมนุษย์ปรัชญาเน้นความสำคัญของการสร้างสมดุลใน สาม วิถีทางที่บุคคลสัมพันธ์กับโลกคือผ่านกิจกรรมทางกาย ผ่านทางอารมณ์ความรู้สึกและผ่านการคิด

การศึกษาวอลดอร์ฟมุ่งพัฒนาเด็กให้เป็นมนุษย์ที่มีบุคลิกภาพที่สมดุลกลมกลืนและให้เด็กได้ใช้พลังทุกด้านไม่ว่าจะเป็นด้านสติปัญญา ด้านศิลปะและด้านการปฎิบัติอย่างพอเหมาะ

แนวคิดสำคัญ

1. แนวคิดเกี่ยวกับมนุษย์

มนุษย์มีชีวิตอยู่ในโลก 3 โลกคือ โลกแห่งวัตถุ (Physical word) โลกแห่งความรู้สึก(soul word)และโลกแห่งจิตวิญญาณ (physical body) กายแห่งความรู้สึก (ethericbody and astral body) และจิตวิญญาณ (spirit) มนุษย์ก่อกำเนิดในโลกแห่งวัตถุ เติบโตผ่านโลกแห่งความรู้สึกและผลิบานในโลกแห่งจิตวิญญาณ มนุษย์ประกอบด้วย ส่วนต่างๆดังนี้

1. รูปกาย (physical body) เป็นส่วนที่พัฒนาอวัยวะรับรู้ความรู้สึกเพื่อเรียนรู้ความจริงในโลกแห่งวัตถุและพัฒนาอวัยวะสำหรับการหยั่งรู้เพื่อเรียนรู้ความจริงในโลกแห่งจิตวิญญาณ รูปกายมีคุณสมบัติร่วมกับธาตุต่างๆในโลกอันมีธาตุดิน น้ำ ลม ไฟ เป็นสำคัญ
2. กายชีวิตหรืออินทรีย์แห่งลมปราณ (Life or etheric body) เป็นส่วนที่หล่อเลี้ยงรูปกายให้เจริญเติบโต มีคุณสมบัติแห่งชีวิตที่มนุษย์มีร่วมกับพืช
3. กายแห่งผัสสะ ( astral body) เป็นส่วนที่ทำให้มนุษย์มีความรู้สึกนึกคิด มีคุณสมบัติแห่งสัญชาตญาณที่มนุษย์มีร่วมกับสัตว์
4. จิตแห่งความรู้สึก (sentient soul) เป็นดวงจิตที่รับรู้โลกภายนอก ผ่านกายแห่งผัสสะ (astral body) ทำให้เกิดความ ต้องการและความรู้สึกต่างๆ เช่น โลภ โกรธ หลง ดวงจิตนี้ยังมีคุณสมบัติที่มนุษย์มีร่วมกับสัตว์
5. จิตแห่งปัญญา (intllectual soul) เป็นดวงจิตที่สูงกว่าดวงจิตแห่งความรู้สีก เนื่องจากมีความคิดเหตุผลเพิ่มขึ้นแต่ยังพัวพันกับดวงจิตแห่งความรู้สึก ซึ่งยังมีความต้องการและความรู้สึกต่างๆอยู่
6. จิตสำนึก (consciousness or spriritual soul) เป็นสำนึกที่ลึกลงไปในดวงจิต ซึ่งทำให้ดวงจิตปราศจากอคติ ไม่ว่าจะเป็นการรังเกียจฉันท์หรือการเข้าข้างพวกพ้อง
7. จิตวิญญาณแห่งตัวฉัน (spirit self) เป็นจิตวิญญาณของเอกัตบุคคลที่รับรู้โลกแห่งจิตวิญญาณผ่านการหยั่งรู้ (intuition) ที่เกิดขึ้นในตัวอันเป็นผลมาจากภาพสะท้อนของความรู้สึกที่เกิดขึ้นภายในตัวจากโลกของวัตถุ และจากภาพสะท้อนของความจริงและความดีนิรันดร์จากโลกแห่งจิตวิญญาณ จิตวิญญาณแห่งตัวฉัน (spirit self) เป็นกายแห่งผัสสะ (astral body) ที่พัฒนาแล้ว
8. จิตวิญญาณแห่งชีวิต (life spirit) เป็นพลังชีวิตของจิตวิญญาณ เช่นเดียวกับกายที่ชีวิตหรืออินทรีย์แห่งปราณ (life or etheric body) เป็นพลังที่หล่อเลี้ยงรูปกาย(physical body) ให้เติบโตรูปกายมีผิวกายจำกัดขอบเขต ทำให้แต่ละคนรู้สึกกับธาตุต่างๆในโลกไม่เหมือนกัน จิตวิญญาณก็มีผิวของจิตวิญาณ(spiritual skin หรือ auras heath)ซึ่งทำหน้าที่จำกัดหรือแยกขอบเขตของจิตวิญาณของเอกัตบุคลให้เป็นอิสระจากโลกของจิตวิญาณในขณะที่ผิวกายจำกัดขอบเขตการเจริญเติบโตของรูปกาย ผิวของจิตวิญาณ (spiritual skin) สามารถขายเพื่อรับการหล่อลี้ยงความรู้จากโลกของจิตวิญาณได้ไม่สิ้นสุด จิตวิญาณแห่งชีวิต(life spirit) เป็นกายชีวิต(life body)ที่พัฒนาแล้ว
9. มนุษย์ที่มีจิตวิญาณของความเป็นมนุษย์ (spirit man) เป็นผู้ที่มีจิตวิญาณที่เป็นอิสระจากโลกของวัตถุและโลกของจิตวิญาณ มนุษย์ที่มีจิตวิญาณของความเป็นมนุษย์ที่ได้หล่อเลี้ยงทางจิตวิญาณ จากจิตวิญาณแห่งชีวิต(life spirit)ซึ่งอยู่ภายใต้ผิวของจิตวิญาณ(spirtual skin) เช่นเดียวกับที่รูปกาย (phyical body)ได้รับการหล่อเลี้ยงจากกายชีวิต (life or etheric body )มนุษย์ที่มีจิตวิญาณของความเป็นมนุษย์(spirit man) คือรูปกาย(phyical body)ที่ผ่านการพัฒนาทางจิตวิญาณแล้ว

2. ทฤษฎีพัฒนาการ

2.1 พัฒนาการของมนุษย์ในช่วงแรกเกิด-21 ปี

รูดอล์ฟ สไตเนอร์ ได้แบ่งพัฒนาการตลอดชีวิตมนุษย์ไว้ช่วงละ 7 ปี ช่วงที่เด็กพัมนาในระบบการศึกษา คือตั้งแต่แรก
เกิดถึง 21 ปี ซึ่งครอบคลุมพัฒนาการ 3 ช่วงแรก มีลักษระสำคัญต่อไปนี้
ช่วงอายุ            พัฒนาการของระบบในร่างกาย                        กิจกรรมภายใน                            ระดับการตระหนักรู้ขณะเรียน                                           สิ่งสำคัญต่อการเรียนรู้                                             การเรียนรู้ที่จำเป็น
0-7     ระบบย่อยอาหารและการเจริญเติบโตของแขนขาเพื่อสร้างรูปกาย     ความมุ่งมั่นตั้งใจ(willing)     ไม่รู้ตัว     ความประทับใจในผู้ที่เป็นต้นแบบ     จำเป็นต้องเรียนรู้ว่าโลกนี้ดี
7-14     ระบบการหายใจและการเต้นของหัวใจเพื่อสร้างพื้นอารมณ์     ความรัก(feeling)     กึ่งฝัน     ความรักในผู้นำ     จำเป็นต้องเรียนรู้ว่าโลกนี้งดงาม
14- 21       ระบบประสาทเพื่อสร้างการคิดเหตุผล     ความคิด(thinking)     รู้ตัว     ความศัรทธาในความถูกต้องของอุดมคติ     จำเป็นต้องเรียนรู้ว่าโลกนี้เป็นจริง

2.2 ความรู้สึกของมนุษย์กับพัฒนาการในแต่ละช่วงวัย

ประสบการณ์ที่ทำให้เด็กได้รับความรู้สึกต่างๆในแต่ละช่วงวัยจะเป็นพื้นฐานของพัฒนาการของช่วงกับที่สูงขึ้น
รูดอล์ฟ สไตเนอร์ ได้กล่าวถึงความรู้สึกของมนุษย์ว่าประกอบด้วยด้านต่างๆดังนี้

1.ความรู้สึกจากการสัมผัส(sense of touch)
2.ความรู้สึกแห่งชีวิต(sense of life)หมายถึงความรู้สึกสุขทุกข์
3. ความรู้สึกจากการเคลื่อนไหว(sense of movement)
4. ความรู้สึกสมดุลของร่างกาย(sense of balance)
5.ความรู้สึกจากการได้กลิ่น(sense of smell)
6.ความรู้สึกจากการลิ้มรส(sense of taste)
7.ความรู้สึกจากการเห็น(sense of sight)
8.ความรู้สึกถึงอุณหภูมิ(sense of temperature)
9.ความรู้สึกจากการได้ยิน(sense of hearing)
10.การรู้สึกถึงความหมายของถ้อยคำ(sense of words)
11.การรู้สึกถึงความคิด(sense of thought)

สำหรับช่วงวัยแรกเกิดถึง 7 ปี ประสบการณ์ที่ทำให้เกิดความรู้สึก 4 ด้านแรกจะช่วยให้เด็กพัฒนาความรู้สึกที่สัมผัสกับ
โลกที่เป็นจริงรอบตัวอย่างมั่นใจและเป็นสุข กล่าวคือ

ความรู้สึกจากการสัมผัสจะทำให้เด็กไม่ขลาดกลัว
ความรู้สึกแห่งชีวิตจะทำให้รู้จักความสุข แจ่มใส
ความรู้สึกจากการเคลื่อนไหวจะทำให้เด็กรู้สึกเป็นอิสระ
ความรู้สึกสมดุลของร่างกายจะทำให้เด็กรู้สึกปลอดภัยและสงบภายใน
ความรู้สึก 4 ด้านดังกล่าวนำไปสู่การพัฒนาความมุ่งมั่นตั้งใจ( wiling)ซึ่งเป็นพัฒนาการพื้นฐานของประถมวัย
ความรู้สึกที่ 5- 8 จะช่วยให้เด็กวัย 7 – 14 ปีละเอียดอ่อนต่อความรู้สึกอันนำไปสู่การพัฒนาการความรู้สึก( feeling )
ซึ่งเป็นพัฒนาการพื้นฐานของเด็กวัยนี้

ความรู้สึกที่ 9 – 11จะช่วยให้คนหนุ่มสาววัย 14 – 21 ปีรู้สึกรับผิดชอบอันนำไปสู่การพัฒนาความคิด( thinking )ซึ่ง
เป็นพัฒนาการพื้นฐานของวัยนี้

กระบวนการ

1.การจัดการศึกษา

การศึกษาต้องพัฒนามนุษย์ไปสู่ความเป็นมนุษย์ที่สมบรูณ์ด้วยการพัฒนาให้มนุษย์เข้าถึงสัจธรรม

เด็กวัยแรกเกิดถึง 7 ปีเรียนรู้ด้วยการกระทำ ดังนั้นการสอนต้องเน้นให้เด็กมุ่งมั่นตั้งใจกับการกระทำความดี
เด็กวัย 7 – 14 ปี เรียนรู้จากความประทับใจ ดังนั้นการสอนต้องเน้นให้เด็กรู้สึกถึงความงาม
เด็กวัยหนุ่มสาววัย 14 -21 ปีเรียนรู้จากการคิด ดังนั้นการสอนต้องเน้นให้เด็กคืด จนเกิดปัญญา เห็นสัจธรรม
และความจริงในโลก

แม้ว่าพัฒนาการในแต่ละช่วงวัยจะมีลักษณะเฉพาะแตกต่างกันแต่การศึกษาทุกระดับต้องพัฒนาร่างกายและจิต
วิญญาณควบคู่กันโดยให้เกิดความสมดุลในการเรียนรู้ด้วยกาย(ลงมือกระทำ) หัวใจ (ความรู้สึก ความประทับใจ) และ
สมอง (ความคิด )

เนื่องจากเด็กวัยแรกเกิดถึง 7 ปี มีลักษณะที่เรียนรู้พร้อมกันไปทั้งตัวโดยการเลียนแบบที่มิใช่เฉพาะท่าทางภายนอก แต่เลียน
แบบที่ลึกลงไปในจิตวิญญาณโดยที่เด้กเองไม่รู้ตัว ในวัยนี้ความดีงามของผู้ใหญ่รอบข้างจะซึมเข้าไปในตัวเองช่วยให้เด็กพัฒนา
ความมุ่งมั่นในสิ่งดีงาม ดังนั้ การศึกษาสำหรับเด็กปฐมวัยจึงยึดหลักต่อไปนี้

1. การทำซ้ำ ( repetition) เด็กควรได้มีโอกาสทำสิ่งต่างๆซ้ำแล้วซ้ำเล่าจนการกระทำนั้นซึมลึกลงไปในกายและจิต
จนเป็นนิสัย
2. จังหวะที่สม่ำเสมอ( rhythm )กิจกรรมในโรงเรียนต้องเป็นไปตามจังหวะสม่ำเสมอเหมือนลมหายใจเข้า – ออก
ยามจิตใจสงบและผ่อนคลาย เด็กจะได้รู้สึกมั่นคงและปลอดภัย
3.ความเคารพและการน้อมรับคุณค่าของทุกสิ่ง กิจกรรมและสื่อธรรมชาติที่จัดให้เด็กเพื่อให้เด็กเคารพและน้อมรับ
คุณค่าของสิ่งต่างๆที่เกื้อหนุนชีวิตมนุษย์ ความเคารพและน้อมรับคุณค่าของสิ่งต่างๆจะเป็นแก่นของจริยธรรม
ตลอดชีวิตของเด็ก

2. บทบาทครู

ครูอนุบาลตามแนวคิดของวอลดอร์ฟนอกจากเป้นแบบอย่างของความมุ่งมั่นตั้งใจให้แก่เด็กแล้วยังมีบทบาทสำคัญอื่นๆ
ได้แก่ การสังเกตเด็กขณะที่เด็กเรียน ไตร่ตรองความเจริญก้าวหน้าและปัญหาของเด็กหลังสอนและก่อนสอนการทำงานกับ
พ่อแม่เพื่อให้เกิดความเข้าใจกันและกันในฐานะผู้ร่วมกรุยทางชีวิตให้แก่เด็ก การปฎิบัติสมาธิ การทำกิจกรรมศิลปวัฒนธรรม
และกิจกรรมอื่นๆเพื่อพัฒนาตนเอง
ในแต่ละวัน ครูอนุบาลเป็นบุคคลสำคัญที่สุดในชีวิตของเด็กขณะอยู่ที่โรงเรียน ความคิด ความรู้สึกและความมุ่งมั่น
ตั้งใจของครูถ่ายทอดสู่เด็กโดยตรงด้วยพลังทั้งหมดในตัวครู ไม่ใช่เพียงผู้อำนวยการ ความสะดวกในการเรียนรู้ด้วยตนเอง
ของเด็กครูมิใช่เป็นผู้เรียกร้องหรือสร้างกฎเกณฑ์การกระทำของเด็กแต่ครูเป็นผ(ส่งพลังความมุ่งมั่นที่มีในตัวทั้งหมดให้แก่
เด็กโดยการเป็นแบบอย่างของบุคคลที่พัฒนาความเป็นมนุษย์ในตัวเองตลอดเวลาพลังความมุ่งมั่นตั้งใจของครูจะเป็น
รากฐานสำคัญในการพัฒนากายและจิตวิญญาณของเด็กทั้งในวัยด็กและวัยผู้ใหญ่

3.การจัดบรรยากาศ

เนื่องจากเด็กวัยแรกเกิดถึง 7 ปี เป็นวัยที่เรียนรู้จากการเลียนแบบซึ่งการเลียนแบบนี้มิใช่เป็นการเลียนแบบอย่างผิวเผิน
เพียงแต่ท่าทางหรือคำพูดแต่เป็นการเลียนแบบลึกลงไปถึงอารมณ์ ความรู้สึกนึกคิด สิ่งที่เด็กเลียนแบบไปในช่วงนี้ฝังลึกลง
ไปในเด็กและจะหล่อหลอมเด็กทั้งกายและจิตวญญาณ การเรียนรู้ของเด็กเป็นการเรียนผ่านจิตใต้สำนึกเพราะฉะนั้นสิ่งที่เด็ก
เรียนรู้ไปจะส่งผลต่อสุขภาพกาย กริยาท่าทาง อารมณ์ ความรู้สึกนึกคิด โดยไม่รู้ตัวและจะฝังแน่นไปจนโตการจัดการศึกษา
เพื่อเด็กต้องคัดเลือกสิ่งที่ดีงามให้แก่เด็กและปกป้องเด็กจากสิ่งที่จะทำลายความบริสุทธิ์ไร้เดียงสาซึ่งเป็นความดีงามที่ติดตัว
เด็กมา

ด้วยแนวคิดดังกล่าวการจัดบรรยากาศภายในห้องเรียน อาคารเรียนและบริเวณโรงเรียนจึงเป็นองค์ประกอบสำคัญ
ของการศึกษาวอลดอร์ฟ ความงดงามของธรรมชาติจะปรากฎอยู่ทั้งกลางแจ้งและภายในอาคาร ภาพศิลปะ งานปฏิมากรรม
กลิ่นหอมของธรรมชาติเป็นส่วนที่ทำให้บรรยากาศสงบและอ่อนโยน

ทฤษฎีเกี่ยวกับสีของเกอเธต์และสถาปัตยกรรมตามแนวมนุษย์ปรัซญา เป็นพื้นฐานในการจัดบรรยากาศการเรียนรู้
สำหรับเด็กในศาสตร์ด้านการศึกษา สีที่เหมาะสมกับเด็กแรกเกิดถึง 7 ปีคือ สีส้มอมชมพูเพราะเป็นสีที่นุ่มนวลทำให้เด็กรู้
สึกถึงความรักความอบอุ่นและช่วยให้ร่างกายสดชื่นแจ่มใส ไม่เคร่งเครียดอ่อนล้า ในขณะเดียวกันก็ช่วยให้เด็กสงบมีสมาธิ
ต่อจินตนาการและความคิดสร้างสรรค์ของตน ไม่ตื่นเต้นลุกลี้ลุกลนจนไม่สามารถอยู่นิ่งได้

แสงที่พอเหมาะกับเด็กอนุบาล คือ แสงธรรมชาติที่ไม่จ้าเกินไปหรือมืดทึมเกินไป แสงที่จ้าเกินไปทำให้เกิดความร้อน
และเด็กจะขาดสมาธิ ม่านผ้าจะช่วยกรองแสงให้อยู่ในนระดับที่พอเหมาะ ถ้าห้องมืดเกินไปควรใช้แสงสว่างเช่นเดียวกับแสง
อาทิตย์โดยเปิดไฟหรือหรือตั้งโคมไฟในบางจุดที่จำเป็น ไม่จำเป็นต้องเปิดไฟทั่วทั้งห้องการทำกิจกรรมในห้องที่มีแสงสว่าง
ธรรมชาติช่วยให้เด็กปรับตัวให้เรียนรู้โดยไม่ต้องอาศัยสิ่งเร้าเกินจำเป็น

เสียงเป็นสิ่งเร้าที่เด็กไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้เมื่อเด็กเห็นแสงหรือสีที่รุนแรงเกินไปเด็กสามารถหลับตาหรือหันไปทางอื่น
ได้แต่เด็กจะไม่สามารถหลีกเลี่ยงเสียงดังหรือเร่งเร้าเกินไปได้ เด็กอาจจะยกมือขึ้นอุดหูแต่ก็ทำได้ชั่วขณะดังนั้นเสียงที่เป็นโทษ
เหล่านั้นก็จะเข้าสู่โสตประสาทและจิตใจของเด็กโดยเด็กไม่อาจปฏิเสธได้ทำให้เด็กขาดสมาธิหงุดหงิดโดยไม่รู้สาเหตุ เสียงที่
ไพเราะอ่อนโยนและดังพอเหมาะช่วยให้จิตใจอ่อนโยนด้วยเหตุนี้เสียงธรรมชาติ เช่น เสียงนกร้อง ลมพัด ฝนตก เสียงดนตรีและ
เพลงที่ไพเราะอ่อนโยนและความเงียบเป็นส่วนสำคัญในการจัดบรรยากาศเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ผ่านทั้งจิตใต้สำนึกของเด็ก
ตลอดทั้งวัน

4.เนื้อหาสาระ

ในระดับปฐมวัยจะไม่มีการแบ่งเนื้อหาสาระเป็นวิชาแต่จะเป็นการจัดเนื้อหาสาระในรูปของประสบการณ์ในการเล่นและ
ในการดำเนินชีวิตถ้าพิจารณาเนื้อหาสาระในแง่วิชาต่างๆก็จะพบว่าเนื้อหาสาระเหล่านั้นบูรณาการกันอย่างแน่นสนิทใน
กิจกรรมต่างๆ อย่างไรก็ตามการอธิบายเนื้อหาสาระเป็นวิชาอาจทำได้โดยสังเขปดังนี้

ภาษา

ในช่วงปฐมวัย ภาษาพูดเป็นเรื่องที่สำคัญที่สุดเพราะภาษาพูดสามารถสื่อเข้าไปถึงดวงจิตของเด็ก ครูทุกคนต้องผ่าน
การฝึกฝนในหลักสูตรฝึกหัดครูให้สามารถพูดได้ชัดเจน มีศิลปะในการใช้ภาษาได้อย่างไพเราะ ลึกซึ้งเด็กจะได้คุ้นเคยและ
สั่งสมความรู้สึกซาบซึ้งในความงดงามของรูปแบบและจังหวะของภาษา ครูใช้นิทานและคำประพันธ์เพื่อให้เด็กได้สัมผัส
อารมณ์ความรู้สึกที่สามารถสื่อจากครูผ่านภาษาได้ เทพนิยายเป็นสื่อที่ครูใช้ในการเล่านิทานเพราะเทพนิยายแฝงภูมิปัญญา
และความจริงทางจิตใจที่เด็กเห็นภาพได้ ครูจะเล่านิทานปากเปล่าโดยอาจเล่นนิ้วมือหรือหุ่นง่ายๆประกอบและจะไม่ใช้สื่อ
มากจนจำกัดจินตนาการของเด็ก ภาษาพูดของครูจะกระตุ้นให้เด็กๆสร้างจินตนาการภายในใจของแต่ละคน ทุกสิ่งมีชีวิต
จิตใจพูดกันได้ ครูจะไม่เปิดเทปนิทานหรือเพลงเพราะภาษาจากสื่อเหล่านั้นเป็นภาษาที่ไม่มีชีวิตและไม่สามารถส่งพลังสั่น
สะเทือนเข้าไปกระตุ้นการตอบสนองที่ละเอียดอ่อนภายในกายของ เมื่อเด็กได้ยินภาษาพูดนั้นได้เด็กจะซึมซับเรื่องราวขอ
งเทพนิยายผ่านภาษาที่ไพเราะ จังหวะการเล่าที่นุ่มนวลความประทับใจในสิ่งที่ดีงามท่ได้ยินได้ฟังจะฝังลึกในดวงจิตของเด็ก
ไปจนโต นอกจากการเล่านิทาน ครูจะจัดแสดงละครหุ่นเป็นครั้งคราว บางครั้งเด็กก็ร่วมเล่านิทานหรือแสดงละครหุ่นกับครู

สำหรับภาษาเขียนยังไม่เน้นในวัยนี้เนื่องจากครูมุ่งพัฒนาให้เด็กใช้จินตนาการภาพในใจให้ชัดเจน อย่างไรก็ตาม ครูก็เปิด
โอกาสให้เด็กได้วาดภาพและ/หรือขีดเขียนอย่างอิสระเพื่อถ่ายทอดความรู้สึกนึกคิดให้ปรากฎเป็นสัญลักษณ์ 2 มิติ ผลงานของ
เด็กมีทั้งที่เป็นภาพอย่างเดียวและภาพกับข้อความ เช่นชื่อของเด็กเด็กเรียนรู้ภาษาเขียนจากสิ่งแวดล้อมรอบตัวและในชีวิต
ประจำวนโดยเฉพาะจากการเลียนแบบพฤติกรรมการอ่านเขียนในชีวิตจริงของผู้ปกครองและครู

คณิตศาสตร์และวิทยาศาสตร์

คณิตศาสตร์สำหรับเด็กปฐมวัยคือ ประสบการณ์ที่ได้เห็นว่าทุกหนทุกแห่งในจักรวาล ในมนุษย์ ในธรรมชาติ มีคณิต-
ศาสตร์อยู่ คณิตศาสตร์สัมพันธ์และเชื่อมโยงกับทุกสิ่งและมิได้มีเนื้อหาเฉพาะส่วนที่เป็นแนวคิดแต่มีส่วนที่เป็นความรู้สึก
ควบคู่กันไปด้วย ของเล่นที่เป็นวัสดุธรรมชาติ เช่น แท่งไม้ ก้อนหิน กรวดผ้า เชือกที่ครูคัดเลือกและจัดทำเป็นของเล่นให้แก่เด็ก
นอกจากแสดงให้เห็นความงดงามและน่ามหัศจรรย์ของธรรมชาติแล้วยังให้แนวคิดพื้นฐานทางเรขาคณิตเกี่ยวกับลักษณะ
ต่างๆของวัตถุและรูปเรขาคณิตในสิ่งรอบตัวเมื่อเด็กจัดเก็บของเล่นเหล่านั้น เขาจะได้ฝึกทักษะการจำแนกและจัดกลุ่มกิจกรรม
ประจำวันตามหลักการทำซ้ำ ตามจังหวะเวลาที่สม่ำเสริมและการสังเกตและน้อมรับะรรมชาติจะทำให้เด้กได้เรียนรู้ทักษะ
วิทยาศาสตร์จากการสังเกต และทำนายความเปลี่ยนแปลงของธรรมชาติรอบตัวทุกๆวันตลอดเวลา

นอกจากนี้เด็กจะได้เรียนรู้แนวคิดด้านเวลา และทักษะการเชื่อมโยงความสัมพันธ์ของสิ่งต่างๆ ทั้งในตัวและในธรรมชาติ
การทำสวนเก็บเกี่ยว ทำและเสิร์ฟอาหารจะช่วยให้เด็กได้เรียนรู้ทักษะการวัดและนับ รวมทั้งแนวคิดพื้นฐานด้านการวัดและ
ด้านจำนวน เด็กจะได้เรียนรู้ทักษะด้านจัดกระทำข้อมูลสื่อความหมายข้อมูลและลงความเห็นข้อมูลจากการเล่าเหตุการณ์ตาม
ลำดับและการอภิปรายความเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติทั้งที่เกิดขึ้นเองและที่เขามีส่วนทำให้เกิดการเก็บเกี่ยว การซื้อขายแลก
เปลี่ยนผลผลิตจากแปลงพืชผักกันเองภายในโรงเรียนและชุมชนช่วยให้เด็กได้เรียนรู้แนวคิดพื้นฐานด้านเวลาและเงิน การที่เด็ก
จะต้องประดิษฐ์และออกแบบสิ่งของทุกครั้งที่เขาเล่น

ศิลป : การระบายสี การปั้นและการวาด

สีมีความสำพันธ์กับความรู้สึก ดังนั้นสีจึงเป็นสื่อสำหรับประสบการณ์ของดวงจิต การมองสี คือ การมองเข้าไปในดวงจิต
ดังนั้นครูจะให้เด็กใช้สีน้ำและสีขี้ผึ้งในการระบายสี และใช้ขี้ผึ้งสีในการปั้น ศิลปะในวัยนี้เพื่อให้เด็กมีประสบการณ์เกี่ยวกับสี
เช่น เมื่อสีเหลืองติดอยู่กับสีฟ้าจะรู้สึกอย่างไร เมื่อสีเขียวถูกล้อมด้วยสีแดง สิ่งที่เกิดขึ้นย่อมต่างกันเมื่อสีแดงถูกล้อมด้วยสีเขียว
เมื่อสีต่างๆกลมกลืนกัน ความงดงามจะเกิดขึ้น เช่น เมื่อสีแดงและสีเหลืองเข้าไป สีฟ้า และสีม่วงจะพลันลดลง เด็กปฐมวัย
สามารถรู้สึกถึงคุณสมบัติของสีแท้ๆได้โดยไม่ต้องโยงสีกับวัตถุที่มันอยู่ การใช้สีเป็นการจงใจให้เกิดจินตนาการและการพัฒนาการ
มองให้เข้าไปถึงความรู้สึก ครูจะส่งเสริมให้เด็กระบายสี ปั้นขี้ผึ้งและมีความสุขกับสีโดยไม่จำเป็นต้องวาดหรือปั้นเลียนของจริง

ดนตรี

การสอนดนตรีในโรงเรียนอนุบาลวอลดอร์ฟ มิได้เน้นที่ความรู้ความสามารถทางดนตรีเป็นหลัก แต่เน้นที่การใช้ดนตรี เพื่อพัมนาการและจิตของเด็กให้สมดุลกลมกลืน เสียงมีความสัมพันธ์กับความรู้สึกและเป็นประสบการณ์ของดวงจิต เพราะการฟังเสียง คือการฟังดวงจิต เพลงที่เหมาะสำหรับเด็กอนุบาลเป็นเพลงทำนองเพนทาโทนิค ซึ่งเป็นเสียงที่นุ่มนวลฟังแล้วเบาสบาย สื่ออารมณ์ความรู้สึกของเด็กได้ดี เด็กสามารถร้องได้ง่ายและรู้สึกสงบ เพลงพื้นบ้านในแทบทุกวัฒนธรรมเป็นทำนองเพนทาโทนิค ซึ่งตามทฤษฎีของรูดอร์ฟ สไตเนอร์ถือว่าเป็นเสียงที่กลมกลืนกับธรรมชาติ ทำให้มนุษย์รู้สึกเป็นอันหนึ่งอันเดียวกับจักรวาลและจิตวิญาณระดับสูงของตน ดังนั้นเพลงที่ครูใช้ในกิจกรรมประจำวันตลอดทั้งวันมักเป็นเพลงเพนทาโทนิค อย่างไรก็ตามครูก็ใช้เพลงอื่นหๆด้วย เพื่อสร้างความเชื่อมโยงทางดนตรีกับกิจกรรมที่บ้าน และโลกภายนอก

เพลงที่ใช้ส่วนใหญ่อยู่ในรูปของการร้อง โดยครูร้องด้วยเทคนิคของศรีษะ(head tone) ซึ่ช่วยทำให้เด็กสงบ เครื่องดนตรีที่ครูใช้ได้แก่ pentatonic harp,pentatonic recorder เครื่องดนตรีที่เด็กใช้มักเป็นเครื่องดนตรีที่สามารถเลียนเสียงธรรมชาติรอบตัวได้ เช่น

finger cymbal สำหรับเสียงนกหัวขวาน
glockenspiel สำหรับเสียงนกไนติงเกล
couckoo’s สำหรับเสียงนก cuckoo

การเคลื่อนไหว : ยูริธมี

ยูริธมีเป็นศิลปะการเคลื่อนไหวที่รูดอล์ฟ สไตเนอร์ได้พัฒนาขึ้นเป็นศิลปะการเคลื่อนไหวร่างกายที่แสดงให้เห็นกฎเกณฑ์ และโครงสร้างภายในของภาษาพูดและดนตรี ยูริธมีจึงมีอีกชื่อว่าเสียงพูดหรือดนตรีที่มองเห็นได้ การฝึกยูริธมีช่วยจัดระเบียบ และความกลมกลืนทั้งกายและจิตระดับต่างๆ ยูริธมีสำหรับเด็กปฐมวัยมักเป็นคำกลอนที่ผูกเป็นนิทานหรือเรื่องเล่าสั้นๆที่ให้เด็กทำท่าประกอบ ท่าทางที่ออกแบบมานั้นจะมีความสมดุลเปรียบเหมือนกับมีท่าที่เป็นลมหายใจเข้าและลมหายใจออก การเรียนยูริธมีจะทำสัปดาห์ละ 1 ครั้งโดยมีครูพิเศษที่ผ่านการฝึกหัดมาโดยเฉพาะเป็นผู้สอน

งานปฎิบัติหัตถกรรมและงานทำสวน

งานปฎิบัติทำให้หลักสูตรวอลดอร์ฟมีความสมดุลระหว่างวิชาที่ใช้พลังสมองและวิชาที่ต้องใช้มือ แขนและขา ตามทฤษฎีพัฒนาการของรูดอล์ฟ สไตเนอร์ เด็กแรกเกิดถึง 7 ปี จะพัฒนาระบบประสาทผ่านการเคลื่อนไหวร่างกาย มือ แขน และขา เด็กจะต้องมีประสบการณ์ที่ได้รับความรู้สึก 4 ด้านแรกคือ ความรู้สึกจากการสัมผัส ความรู้สึกแห่งชีวิตความรู้สึกจากการเคลื่อนไหวและความสมดุลของร่างกายมากพอเพื่อให้มีพื้นฐานที่ดีสำหรับพัฒนาการช่วงต่อๆไปที่อาศัยความรู้สึกที่เหลืออีกแปดด้าน

การที่บางคนต้องเคลื่อนไหว เช่น เดินไปมาขณะกำลังคิดแสดงว่าร่างกายช่วยการทำงานของสมองเมื่อเด้กใช้มือสร้างหรือประดิษฐ์ของเล่นเขาจะได้ฝึกสมาธิ ความวิริยะอุตสาหะ ความคิดริเริ่มสร้างสรรค์และความรู้สึกชื่นชมในสิ่งที่ตนสร้างขึ้นเด็กจะตระหนักถึงความยากลำบากในการคิดและการทำงานซึ่งจะช่วยให้เห็นคุณค่าทุกคนและทุกสิ่ง

การทำสวนช่วยให้เด็กได้สัมพันธ์กับพื้นโลกและเรียนรู้คุณค่าและความยิ่งใหญ่ของแผ่นดิน

5.กิจกรรมประจำวัน

กิจกรรมประจำวันของแต่ละโรงเรียนย่อมแตกต่างกันไปตามสภาพและวัฒนธรรมของท้องถิ่นรวมทั้งการประยุกต์ใช้แนวคิดทฤษฎีของครู อย่างไรก็ตามโดยภาพรวม กิจกรรมในแต่ละวันของเด็กจะเรียบง่าย โรงเรียนอนุบาลเปรียบเหมือนครอบครัวใหญ่ ครูเปรียบเหมือนแม่ที่ดูแลบ้านอย่างมีความสุข อุปกรณ์การสอนที่เตรียมไว้ให้เด็กเล่นจะเป็นของเรียบง่ายเช่น แท่งไม้ ก้อนหิน กรวด เปลือกหอย เมล็ดพืช ด้าย และไหมสีต่างๆพร้อมไม้สำหรับถัก กรอบไม้สำหรับทอผ้า สะดึงสำหรับปักผ้า ตระกร้าเย็บผ้า ผ้าเส้นใยธรรมชาติสีและขนาดต่างๆ โต๊ะและอุปกรณ์ทำงานไม้ อุปกรณ์ทำสวน ครูจะเตรียมอุปกรณ์ต่างๆโดยการวางแผนอย่างรอบคอบแต่การจัดวางอุปกรณ์เหล่านี้จะดูเป็นธรรมชาติ งดงามและกลมกลืนความเป็นอยู่ใน
ชีวิตจริง

ครูจะกำหนดกิจกรรมแต่ละช่วงโดยคำนึงถึงหลักการ 3 ประการคือการทำซ้ำ จังหวะเวลาที่สม่ำเสมอ ความเคารพและน้อมรับคุณค่าของทุกสิ่ง ดังนั้นกิจกรรมประจำวันของโรงเรียนอนุบาลแต่ละแห่งก็จะยืดหยุ่นไปตามสภาพชีวิตในชุมชนนั้นไม่จำเป็นต้องเป็นแบบแผนตายตัว

บรรณานุกรม

• Erziehungskunst, F. and Steiners,R. การศึกษาเพื่อความเป็นมนุษย์ แปลโดย จันทร์เพ็ญ พันธุโอสถ. เอกสารประกอบการจัดนิทรรศการเนื่องในวาระการประชุมนานาติ ว่าด้วยการศึกษาสมัยที่ 44 ของยูเนสโก ณ เจนีวา กรุงเทพฯ :ปัญโญทัย, 2538.
• Carlgren,F.Education Towards Freedom. England : Lathom Press,n.d.
• Hechmann,H.A Gardenfor Children: A Danish Approach To Waldorf – Based Child Care. New Hamshire,
• U.S.A: A Center for Anthroposopyhy and the Waldorf EarlyChildhood Association of North America ,n.d
• Wilkinson,R. Commonsense schooling.4 th ed. England:The Robinswood Press, 1990
• Staley ,B. Waldorf Schools : Kindergarten and Early Grades .Volume 1. New York : Murcyry Press, 1993
• Staley ,B. The Cultivation of thinking.London rtoffset Limited,1981
• Staley ,B. The Curriculum of Rodolf Steiner School. 8 th ed.California, U.S.A.: rudolf Steiner College Press,1994
• Staley ,B. The Lnner Life.London RT offset Limited,1981
• Steiner, R. Theosophy. Creeger , C.E. (translator).New York : Anthroposophy Press, 1994

ลอกมาจาก http://luksoshow.multiply.com/journal/item/70